مشهد؛ بارگاه امام هشتم (ع)

دیدنی های ایران

680 بازدید ۱۱ آبان ۱۳۹۵ کد : 6

مشهد؛ بارگاه امام هشتم (ع)

مشهد مقدس، مقصدی است که فصل تعطیل ندارد و در تمام طول سال پذیرای مسافران است؛ پاییز و زمستان باغداران و کشاورزان بسیاری به زیارت می‌روند و تابستان آنها که منتظر تعطیلی مدرسه و دانشگاه بوده‌اند راهی مشهد می‌شوند. آنچنان این نام برای مسافران آشناست که شاید ابتدا به نظر برسد نیازی به معرفی ندارد. اما شهر مشهد و پیرامون آن دارای جاذبه‌های متعددی است که بسیاری از گردشگران سراغی از آنها نمی‌گیرند.

مشهد،‌ از نظر وسعت و جمعیت دومین شهر ایران است که همواره در سایه آرامگاه امام هشتم (ع) بر خود بالیده است. به طور قطع نخستین مکانی که مسافر را به خود می‌خواند نیز آرامگاه امام رضا (ع) است ولی نمی‌توان از تماشای شهری که دارای تعداد متعددی زیارتگاه‌، گردشگاه‌، موزه‌ و مرکز خرید است، صرف نظر کرد.
 
هنگامی که سخن از مشهد و حرم امام رضا (ع) می‌شود،‌ در وهله نخست منظور زیارت و رفتن به صحن اصلی است. آنچه نخست جلب نظر می‌کند، ضریح است که پس از ضریح‌هایی که در دوره‌های صفوی، افشار، قاجار و پهلوی نصب شد، پنجمین ضریح است. ساخت این ضریح با طراحی استاد فرشچیان و اجرای استاد خدادزاده، 7 سال طول کشید و در نهایت عید قربان سال 1379 نصب شد.
 
دارالسعاده
 
پس از کاشیکاری‌ها و پایین‌تر از آینه‌کاری‌هایی که در دوره ناصرالدین شاه روی گچبری‌های دوره صفوی و تذهیب‌های دوره افشار صورت گرفته، کتیبه‌ای از آینه روی زمینه‌ای زردرنگ حرم را زینت بخشیده است. این کتیبه سوره جمعه است که به خط علیرضا عباسی، خوش‌نویس دوره صفوی نگاشته شده است. خط این خوش‌نویس را بر کتیبه نواری شکلی که به دور گنبد طلا کشیده شده نیز می‌توان دید.
 
حال که بیرون از حرم هستید، ایوان طلا را ببینید که در سمت شمالی بارگاه و در صحن عتیق یا انقلاب قرار دارد. این ایوان که ایوان جنوبی صحن انقلاب محسوب می‌شود به دستور امیر علیشیر نوایی وزیر سلطان حسین بایقرا بنا شد و در دوره‌های بعد گسترش یافت و به دستور نادرشاه افشار طلاکاری شد. بر بالای ایوان شرقی این صحن، نقاره‌خانه قرار دارد و ایوان غربی نیز به ایوان ساعت معروف است که می‌توان خط ثلث علیرضا عباسی را بر کتیبه زیر طاق آن مشاهده کرد. لازم به ذکر است در طول سال، به غیر از دو ماه محرم و صفر و ایام سوگواری، شبانه‌روز دو بار نوبت‌چیان رسمی آستان قدس نقاره می‌زنند. زمان نقاره‌نوازی دقایقی پیش از طلوع و غروب آفتاب است.
 
در بارگاه امام رضا (ع) بزرگانی دفن هستند که از آن میان، مقبره شیخ حر عاملی، آرامگاه مرحوم شیخ حسنعلی اصفهانی، معروف به نخودکی و مقبره شیخ مجتبی قزوینی در صحن انقلاب است.
 
پس از نوشیدن آبی از سقاخانه نادری در صحن انقلاب نوبت به دیدن صحن آزادی می‌رسد که در شرق حرم قرار دارد. ایوان غربی این صحن ایوان طلا است که در زمان ناصرالدین شاه قاجار به طلا آراسته شد. در کتیبه طلای ایوان قصیده‌ای از منشآت سرخوش به خط نستعلیق برجسته حک شده است.
 
سقاخانه
 
در برج بالای ایوان جنوبی صحن آزادی ساعت بزرگ و کهنی نصب شده که اولین و قدیمی‌ترین ساعت آستانه مقدسه است. این ساعتِ ساخت منچستر انگلستان را امین‌الملک، صدر اعظم ایران در زمان ناصرالدین شاه قاجار تقدیم آستانه کرد. دیگر ایوان‌های این صحن نیز تزیینات زیبایی شامل کاشیکاری و کتیبه دارند.
 
در غرب حرم، صحن جمهوری اسلامی قرار دارد که سال 1368 گشایش یافته است. این صحن با دو مناره طلا، ایوان طلا و پنجره‌ای برای دیدن ضریح و نیز سقاخانه‌ای در وسط، بسیار شبیه صحن عتیق یا انقلاب است.
 
در جنوب حرم، صحن قدس که کوچک‌ترین صحن آستانه و نخستین صحنی است که پس از انقلاب بنا شده است. آنچه در این صحن که در پس ایوان مقصوره مسجد گوهرشاد واقع شده، فضایی متفاوت بخشیده، سقاخانه بزرگی است که به شکل قبه‌الصخره ساخته شده است.
 
صحن بعدی جنوبی، صحن جامع رضوی است که با شش مناره رفیع متمایز می‌شود و در آن میان، ضلع گلدسته‌های ضلع قبله آن رفیع‌تر‌اند.
مسجد گوهرشاد
 
اما پیش از این دو صحن، مسجد تاریخی گوهرشاد واقع است. مسجد گوهرشاد به دستور بانو گوهرشاد، همسر شاهرخ تیموری ساخته شده و نمونه برجسته هنر ایرانی به شمار می‌رود که تمام خصوصیات و ویژگی‌‌های معماری سنتی در آن به‌کار رفته است.
 
بعد از صحن‌ها از آنجا که ممکن است از بست‌های طبرسی، شیخ طوسی، شیخ بهایی یا شیخ حر عاملی عبور کنید، بهتر است بدانید بست‌ها مربوط به زمانی می‌شود که دادخواهان هنگامی که پناه قانونی نمی‌یافتند به این مکان‌ها می‌آمدند تا در امان باشند.
 
یکی از بخش‌های دیدنی بارگاه امام رضا (ع) موزه آستان قدس رضوی است که در همان مجموعه واقع است. این موزه گنجینه‌های متفاوتی مانند قرآن و کتب خطی؛ فرش؛ هدایای مقام معظم رهبری؛ سکه و مدال؛ تمبر و اسکناس؛ ساعت و ابزار نجومی را شامل می‌شود. فقط به خاطر داشته باشید که موزه فرش و قرآن تا ظهر باز هستند اما موزه مرکزی تا عصر قابل بازدید است.
 
برای آن دسته که علاقه به پژوهش دارند نیز باید گفت کتابخانه و کتابفروشی آستان قدس را از دست ندهند.
 
رواق شیخ بهائی
 
پس از زیارت، زمان بازدید از دیدنی‌های دیگر مشهد است. این شهر که از جایگاه خاصی برخوردار بوده و هست، زیارتگاه‌های دیگری دارد مانند گنبد خشتی،‌ پیر پالان‌دوز،‌ گنبد سبز،‌ خواجه ربیع، خواجه اباصلت و خواجه مراد اشاره کرد.
 
گنبد خشتی زیارتگاهی 600 ساله در خیابان طبرسی است. پیر پالاندوز مدفن شیخ محمدعارف کارندِهی از عارفان سده دهم هجری بود. در دوره صفویه آرامگاهش بنا شده که در دوره معاصر بازسازی شد.
 
آرامگاه خواجه ربیع که مدفن یکی از هشت زاهد بزرگ اسلام است از معروفیت زیادی برخوردار است. بنای آرامگاه در میان باغ و گورستانی واقع شده و به دستور شاه عباس و به تشویق شیخ بهایی بناشده است. کتیبه‌هایی به خط علیرضا عباسی زینت‌بخش این بناست. شایان ذکر است تاج‌محل در هندوستان که مربوط به عهد تیموریان هند می‌شود با الهام از خواجه ربیع طراحی شده است.
 
موزه نادری
 
آرامگاه و موزه نادر که فاصله چندانی از حرم ندارد،‌ یکی دیگر از جاذبه‌های شهر مشهد است که برگی از تاریخ را به نمایش گذاشته است. مجسمه عظیم برنزی نادر سوار بر اسب، نشانه‌ای متمایز و هنری یادگار استاد ابوالحسن صدیقی است. علاوه بر مقبره نادرشاه افشار و اشیایی که در موزه نگهداری می‌شود، آرامگاه کلنل محمدتقی پسیان نیز برگی از تاریخ معاصر را پیش رو می‌گذارد.
 
مسجدشاه یا مسجد هفتاد و دو تن از آثار دوره تیموری در انتهای بازار بزرگ مشهد با وجود کتیبه و مناره‌های ظریف، یکی دیگر از دیدنی‌هاست.
 
برای آنان که سری به موزه ملی ملک در میدان مشق تهران زده‌اند،‌ دیدن خانه حاج حسین ملک در مشهد خالی از لطف نیست. دیدن معماری این بنا با دائر بودن کارگاه‌ برخی رشته‌های صنایع دستی از جذابیتی دوچندان برخوردار است.
 
شهر مشهد،‌ مقصدی زیارتی-سیاحتی است و این موضوع با وجود گردشگاه‌ها مصداق می‌یابد. کوه‌سنگی بدون تردید یکی از گردشگاه‌های زیبای شهر است و پارک ملت و باغ ملی نیز از دیگر گردشگاه‌های درون شهر هستند. از گردشگاه‌های پیرامون شهر نیز می‌توان به شاندیز، طرقبه، عنبران و جاغرق و بند گلستان اشاره کرد.
 
پارک آبی
 
طرقبه و شاندیز، مملو از باغ‌ و محل‌هایی ییلاقی و خوش آب و هوا هستند؛ معروفیت شاندیز به دلیل رستوران‌های منطقه است اما طرقبه باغ‌ها و بازار بزرگ‌تری دارد. پارک جنگلی طُرُق در 10 کیلومتری جنوب مشهد نیز فضای زیبایی دارد.
 
سرزمین موج‌های آبی، وسیع‌ترین پارک آبی خاورمیانه است که از حیث امکانات نیز بسیار کامل است. سرسره موج؛ استخر شنا؛ سرسره سرعتی و رودخانه آرام و خروشان؛ استخر موج و رستوران و سایر خدمات یک روز کاملاً متفاوت برای گردشگر رقم زده و خاطره‌ای خوش بر جا می‌گذارد.
 
توس
در سفر به مشهد، نمی‌توان از توس که بیش از 24 کیلومتر از مشهد فاصله ندارد و دیدن آن بیش از یک نیم روز زمان لازم ندارد، نمی‌توان چشم پوشید.
 
توس تا پیش از حمله تیمور لنگ،‌ یکی از نقاط مهم و مطرح محسوب می‌شد و مشهد تنها ناحیه‌ای از نواحی آن بود. خرابی توس از یک سو و استقرار سلسله شیعه مذهب صفویه سبب شد راه مشهد از توس جدا شده، این شهر تبدیل به یکی از شهرهای بزرگ کشور شود. بنابراین تا تاریخ سده نهم هجری دو شهر مشهد و توس دارای تاریخ مشترکی هستند.
 
آرامگاه فردوسی
 
توس را به آرامگاه حکیم سخن،‌ فردوسی می‌شناسیم که اصلی‌ترین جاذبه گردشگری است. اما در سمت چپ آرامگاه، موزه توس واقع شده و در محوطه مزار شاعر پارسی‌گو،‌ مدفن شاعر معاصر،‌ مهدی اخوان ثالث را باید به خاطر داشت. معماری آرامگاه فردوسی، مجسمه این شاعر بلندآوازه و نقش‌های حک شده بر دیوار داخلی، هر کدام حاصل هنرمندی است و داستانی دارد.
 
در مسیر رسیدن به آرامگاه فردوسی،‌ در سمت چپ بلوار بنایی که خودنمایی می‌کند، هارونیه نامیده می‌شود. هارونیه یک بنای آجری نسبتاً مرتفع و جالب است که براساس شواهد باستان‌شناسی بخشی از یک مجموعه بنا شامل مسجد و مدرسه و خانقاه بوده است.
 
هارونیه
 
در توس یکی دیگر از مشاهیر را باید به خاطر داشت و او کسی نیست جز امام محمد غزالی که مزارش تا مدت‌ها نامعلوم بود. سال 1374 خورشیدی یک هیئت باستان‌شناسی موفق به یافتن این مزار خارج از حصار توس شد. جالب است بدانید مزار غزالی‌شناس معروف، حسین خدیو جم در محوطه هارونیه قرار دارد.
 
اگر زمان سفر کافی باشد، روستای پاژ یا محل تولد حکیم فردوسی که در 12 کیلومتری شرق توس واقع است و همچنین میل اخنگان که بر سر راه توس به پاژ قرار دارد، دیدنی هستند.